Węglowodory (produkty ropopochodne)
Produkty ropopochodne zaliczane są do najbardziej powszechnych i niebezpiecznych substancji zanieczyszczających wody powierzchniowe. Ropa i produkty jej przetwarzania stanowią nadzwyczaj złożoną, nietrwałą oraz różnorodną mieszankę substancji (nisko- i wysokocząsteczkowe nasycone, nienasycone alifatyczne, naftenowe, węglowodory aromatyczne, tlenowe, azotowe, związki siarki, a także nienasycone heterocykliczne związki, jak smoły, asfalteny, anhydryty, kwasy asfaltenowe). Pojęcie „produkty ropopochodne” w hydrochemii umownie ogranicza się tylko do frakcji węglowodorowych (węglowodory alifatyczne, aromatyczne, alicykliczne).
Duże ilości produktów ropopochodnych trafiają do wód powierzchniowych podczas przewozu ropy drogą wodną, razem ze ściekami przedsiębiorstw wydobywających ropę, przerabiających ją, z chemicznej, metalurgicznej i innych gałęzi przemysłu, a także z wodami bytowo-gospodarczymi. Pewne ilości węglowodorów trafiają do wody w wyniku rozkładu żywych zasobów roślinnych i zwierzęcych oraz w rezultacie ich pośmiertnego rozkładu.
W wyniku zachodzących w zbiorniku wodnym procesów parowania, sorpcji, biochemicznego i chemicznego utleniania stężenie produktów ropopochodnych może realnie obniżyć się, przy czym znaczącym zmianom może ulec ich skład chemiczny. Najbardziej odporne są węglowodory aromatyczne, najmniej – n-alkany.
Produkty ropopochodne występują w różnorodnych formach: rozpuszczonej, emulgowanej, sorbowanej na twardych cząstkach zawiesiny i osadach dennych, w postaci błony na powierzchni wody. Zazwyczaj w momencie wypływu masa produktów ropopochodnych skupia się w błonie. Im dalej od źródła zanieczyszczenia, tym formy te są bardziej rozproszone, a przeważają wśród nich produkty ropopochodne rozpuszczone, emulgowane i sorbowane. Ilościowy stosunek tych form wyraża się zestawem wskaźników, wśród których najważniejszymi są warunki, w jakich produkty ropopochodne trafiają do wód, odległość od miejsca odprowadzania ścieków, prędkość strumienia i przemieszanie mas wodnych, charakter i stopień zanieczyszczenia wód naturalnych oraz skład produktów ropopochodnych, ich lepkość, rozpuszczalność, gęstość i temperatura wrzenia składników. Podczas kontroli sanitarno-chemicznej ustalana jest przeważnie suma rozpuszczonych, emulgowanych i sorbowanych form ropy.
Stężenie produktów ropopochodnych w wodach rzecznych, jeziornych, morskich, gruntowych oraz w opadach atmosferycznych waha się w dość szerokim zakresie i zazwyczaj wynosi setne oraz dziesiętne części mg/dm3.
W wodach niezanieczyszczonych produktami ropopochodnymi stężenie naturalnych węglowodorów może wahać się w wodach morskich od 0,01 do 0,10 mg/dm3 i więcej, w wodach rzecznych i jeziornych od 0,01 do 0,20 mg/dm3, czasami osiągając 1–1,5 mg/dm3. Stężenie naturalnych węglowodorów jest określane przez status troficzny zbiornika wodnego i w znaczącej mierze zależy od sytuacji biologicznej w zbiorniku.
Negatywny wpływ produktów ropopochodnych odbija się w różny sposób na organizmie człowieka, świecie zwierząt, roślinności wodnej oraz na fizycznym, chemicznym i biologicznym stanie zbiornika wodnego. Wchodzące w skład produktów ropopochodnych niskocząsteczkowe alifatyczne, naftenowe, a zwłaszcza aromatyczne węglowodory, porażając układ sercowo-naczyniowy oraz nerwowy, mają toksyczny i, w pewnym stopniu, narkotyczny wpływ na organizm. Szczególne niebezpieczeństwo stanowią policykliczne węglowodory skondensowane typu 3,4-benzopirenu, mające właściwości rakotwórcze. Produkty ropopochodne oblepiają upierzenie ptaków, powierzchnię ciała i narządy innych hydrobiontów, wywołując choroby i powodując śmierć.
Negatywny wpływ produktów ropopochodnych zależy zwłaszcza od ich stężenia.
